„Það lék allt á reiðiskjálfi“...

Ögmundur Jónasson, sem ásamt öðrum fór mikinn í baráttu fyrir réttindum verkafólks þegar landið logaði verkföllum á níunda áratugnum, leggur dóm sinn yfir annan þátt Verbúðarinnar. „Það logaði allt í verkföllum, það var óðaverðbólga og stöðugt verið að fikta í genginu með það fyrir augum að tryggja hagsmuni útgerðarinnar,“ segir Ögmundur Jónasson, fyrrverandi alþingismaður og ráðherra, um níunda áratuginn á Íslandi. Hann þekkir kjarabaráttu áratugarins og áhrifin sem hún hafði á íslenskt þjóðfélag vel. Á þeim tíma starfaði hann sem fréttamaður á Ríkisútvarpinu, var þar formaður starfsmannafélagsins og síðar formaður BSRB árið 1988.„Á þessum áratug lék allt á reiðiskjálfi, það voru átök um það hvernig ætti að skipta verðmætum í þjóðfélaginu.“

Rætt er við hann í hlaðvarpinu Með Verbúðina á heilanum, þar sem rýnt er í sjónvarpsþættina og sögulegt samhengi þeirra.

Í öðrum þætti Verbúðarinnar er áhorfendum fleygt inn í mitt verkfall, sem hefur sett allt í frost. Nema fisk auðvitað. Jón Hjaltalín er mættur á þing og við hlustum á hann messa yfir Alþingi um verðbólgu, skort á réttindum fólks í verbúð og að sjómannaverkfallið sé að lama samfélagið.

Skrúfað fyrir allt

Í þættinum sést glitta í átökin, hitann og funann sem var í þjóðfélaginu á þessum tíma, segir Ögmundur, og sú mynd semer dreginn upp sé trúverðug. „Þetta er trúverðugt hvað varðar hina félagslegu umgjörð. Það er ekki nokkur einasti vafi á því. Útgangspunkturinn er 1984 og vísað í svakalegasta verkfall sem hér hefur verið háð, þar sem opinberir starfsmenn BSRB nánast lokuðu landinu, leikskólarnir voru lokaðir, sjúkrahúsin störfuðu ekki sem venjubundið var og það var ekki landað úr millilandaskipum, þannig að búðirnar tæmdust smám saman. Gárungarnir sögðu að þegar klósettpappírinn tæmdist úr hillunum og sígaretturnar að sama skapi, þá hillti undir neyðarástand.“

Fjórum dögum áður en formlegt verkfall hófst, 4. október, höfðu starfsmenn Ríkisútvarpsins lagt niður vinnu vegna þess að þeir fengu ekki greidd laun 1. október. Það varð til þess að það slokknaði á útvarpinu og sjónvarpinu á sama tíma og engin blöð komu út. „Þá er allt hljótt, því Ríkisútvarpið hafði einokun á öldum ljósvakans.Þegar þetta tvennt kemur saman, blaðlaust land og hljótt á ljósvakanum, þá er landið alveg dautt,hvað fjölmiðlunina snertir. Við sem störfuðum í sjónvarpinu og útvarpinu, þegar við fengum ekki útborgað sem skyldi, þá lokuðum við stofnuninni.“

Óbilgirnin blakti viðá öllum vígstöðvum segir Ögmundur, þeir sem voru í forsvari fyrir starfsmenn Ríkisútvarpsins voru kærðir og kærunnifylgdi krafa um fangelsun. Aðilar vildu ögra hvor öðrum og gripið var til ýmissa ráða. „Það var skrúfað fyrir heita vatnið hjá ýmsum ráðamönnum og aðeins gert við símatöfluna hjá Sjálfstæðisflokknum í Valhöll, svo þeir fengu bara samband við tannlæknastofur og útfararþjónustur.“

Mammon læðist inn í tilveruna

Í öðrum þætti Verbúðarinnar eruHarpa og Grímur milli steins og sleggju, að standa með sínu fólki eða laumast út á sjó til að geta borgað af togaranum. Þau ákveða að það eina í stöðunni sé að sigla út, sem vekur ekki mikla lukku meðal þeirra sem standa vörð um verkfallið. En ferðin gefur vel í aðra hönd, eftir að hafa troðfyllt bátinn af fisk er ákveðið að sigla til Hull þar sem Grímur og Einar labba út með töskur troðfullar af breskum pundum.

„Þegar við skoðum samfélagið á þessum tíma, Í þessum hildarleik öllum, sjáum við útgerðarmanninn, við sjáum forsvarsfólkið í bæjarfélaginu sem vill halda lífi þar. Við höldum með þeim öllum, þau eru öll að berjast fyrir góðan og verðugan málstað. Allir vilja vel, þegar allt kemur til alls. Það sem hins vegar er að gerast, er að við sjáum mammon læðast inn í þessa tilveru og það verður fróðlegt að fylgjast með mammon í komandi þáttum.“

Ögmundur Jónasson ræðir um kjarabaráttu og verkföll níunda áratugarins á Íslandi í hlaðvarpinuMeð Verbúðina á heilanum. Einnig er skyggnst á bak við tjöldinvið gerð þáttanna og rætt við Sigurð Magnússon ljóshönnuð.

Nýr hlaðvarpsþáttur kemur á þar til gerðar veitur og í spilara RÚV á hverju sunnudagskvöldi, í kjölfar Verbúðarinnar.